W tej sprawie reprezentowałem pozwanego. Sąd Okręgowy oddalił powództwo o zapłatę w całości i zasądził na rzecz mojego Klienta zwrot kosztów procesu.
Sąd ustalił, że przekazane środki miały charakter darowizny z poleceniem (art. 893 k.c.), a nie „darowizny obciążliwej” czy świadczenia na rzecz osoby trzeciej z art. 393 k.c. Kluczowe było to, że beneficjent potencjalnej korzyści nie stał się wierzycielem obdarowanego, a wykonanie polecenia podlega weryfikacji przez darczyńcę (i jego spadkobierców), nie przez osobę trzecią.
Dodatkowo, obdarowany zwrócił darczyńcy nieprzekazaną wcześniej część środków, co wykluczyło podstawy roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia – obdarowany przestał być wzbogacony.
Orzeczenia, na które powołał się Sąd Okręgowy
- SN, wyrok z 26 marca 2025 r., II CSKP 510/22 – polecenie w darowiźnie to postanowienie dodatkowe (accidentalia negotii); z jego treści musi wynikać, jakiego zachowania oczekuje darczyńca od obdarowanego.
- SN, postanowienie z 19 kwietnia 2002 r., III CZP 19/02 – osoba odnosząca korzyść z polecenia nie jest wierzycielem obdarowanego; stosunek ma cechy zobowiązania naturalnego i nie podlega przymusowej egzekucji.
- SN, wyrok z 21 marca 1973 r., III CRN 40/73 (OSNCPiUS 1974/2/26) – wykonania polecenia mogą żądać darczyńca i jego spadkobiercy (art. 894 k.c.), nie osoba trzecia wskazana przez darczyńcę.
- SA w Warszawie, wyrok z 6 grudnia 2016 r., VI ACa 1457/15 – praktyczna dopuszczalność tzw. darowizny „obciążliwej” jako konstrukcji umowy mieszanej; jednak to od rozróżnienia obu modeli zależy, kto ma legitymację do żądania świadczenia.
Dlaczego to przesądziło o wygranej?
- Brak był podstaw, by traktować osobę trzecią jako wierzyciela – polecenie nie tworzy po jej stronie roszczenia o zapłatę (SN II CSKP 510/22; III CZP 19/02).
- Nawet przy hipotetycznym przyjęciu „darowizny obciążliwej”, zwrot środków darczyńcy wygasiłby obowiązek dalszego przekazania – a więc legitymacja do żądania zapłaty i tak by odpadła.
Wnioski dla praktyki
- Samo wskazanie przez darczyńcę osoby trzeciej nie tworzy jej wierzytelności wobec obdarowanego – decydują treść polecenia i zamiar darczyńcy (art. 65 i 893 k.c.).
- W sprawach rodzinnych sąd przykłada wagę do zeznań darczyńcy i okoliczności towarzyszących przekazaniu środków.
- Zwrot pieniędzy darczyńcy w toku procesu może zniweczyć podstawy roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia.
Efekt: powództwo oddalone w całości, koszty na rzecz pozwanego.